O‘ttiz yillik o‘zbek-koreys muloqoti yirik sanoat ob’ektlari va zamonaviy tibbiyotdan tortib ta’lim dasturlari va raqamli davlatgacha bo‘lgan sohalarda ishonchning salmoqli zaxirasini yaratdi. Bugungi kunda bu hamkorlik keyingi bosqichga ko‘tarilmoqda. 

"Markaziy Osiyo - Koreya Respublikasi" formati ikki tomonlama yutuqlarni besh davlatning umumiy bozori ko‘lami bilan birlashtirish va alohida loyihalardan texnologik zanjirlarga, xomashyoni birgalikda qayta ishlashga va yangi iqtisodiyot uchun kadrlar tayyorlashga o‘tish imkonini beradi.

 

Vaqt sinovidan o‘tgan ishonch

O‘zbekiston va Koreya Respublikasi o‘rtasida diplomatik munosabatlar 1992-yil yanvar oyida o‘rnatilgan. Aloqalar boshidanoq vaqti-vaqti bilan emas, balki oliy darajadagi muntazam siyosiy muloqot orqali rivojlanib bordi. 1990-2000-yillarda o‘zaro prezidentlik tashriflari seriyasi bo‘lib o‘tdi, bu esa shartnomaviy asosni yaratdi, Koreya kapitaliga yo‘l ochdi va ikki mamlakatning gumanitar yaqinligini mustahkamladi. 2006-yilda munosabatlar strategik sheriklik darajasiga ko‘tarildi, 2014-yilda esa tomonlar uni yanada rivojlantirish va chuqurlashtirish yo‘lini belgilab oldilar.

Ushbu poydevor asosida hamkorlik ramziga aylangan loyihalar barpo etildi. Eng ko‘zga ko‘ringan loyihalardan biri - 2016-yilda foydalanishga topshirilgan qariyb 4 milliard dollarlik Ustyurt gaz-kimyo majmuasi. U O‘zbekiston va Koreya kompaniyalari oddiy uskunalar yetkazib berish yoki tayyor mahsulotlar savdosi bilan cheklanib qolmasdan, kapital sig‘imli va texnologik jihatdan murakkab loyihalarni birgalikda amalga oshirishga qodir ekanligini ko‘rsatdi.

Yangi bosqich Prezident Shavkat Mirziyoyevning 2017-yil noyabr oyida Seulga davlat tashrifi bilan boshlandi. O‘shanda strategik sheriklikni har tomonlama chuqurlashtirish to‘g‘risidagi Qo‘shma deklaratsiya va 60 dan ortiq hujjat imzolangan edi. Kun tartibida elektron tijorat, O‘zbekistonning Jahon savdo tashkilotiga kirishiga ko‘maklashish, bilim almashish dasturi, Koreya Eksimbankini moliyalashtirish va Tiklanish va taraqqiyot jamg‘armasi bilan hamkorlik masalalari qamrab olindi. 

O‘zbekiston Prezidenti tadbirkorlar va investitsiya loyihalarini qo‘llab-quvvatlash uchun doimiy maydon - Koreya biznes-markazini tashkil etishni taklif etdi. O‘shanda-oq munosabatlar nafaqat davlatlar aloqalariga, balki ishbilarmonlik hamkorligining barqaror infratuzilmasiga ham asoslanishi kerakligi ayon bo‘ldi.

Prezident Mun Chje Inning 2019-yil aprel oyida Toshkentga javob tashrifi sifat jihatidan o‘tishni mustahkamladi - mamlakatlar alohida strategik sheriklik to‘g‘risida e’lon qildi. Kelishuvlar va loyihalar paketi 12 milliard dollardan oshdi. Investitsiyalarni himoya qilish, fan va innovatsiyalar, koinotdan tinchlik yo‘lida foydalanish, sog‘liqni saqlash, energetika, mashinasozlik, to‘qimachilik va farmatsevtika sanoati qamrab olindi. 

2021-yil dekabr oyida Prezident Shavkat Mirziyoyevning Koreya Respublikasiga navbatdagi davlat tashrifi chog‘ida kun tartibida uchta yo‘nalish - "yashil" rivojlanish, raqamlashtirish va ijtimoiy himoyani kuchaytirish masalalari turdi. Prezidentimizning tashabbuslari orasida Toshkent viloyatida ishlab chiqarish, tadqiqotlar va mutaxassislar tayyorlashni birlashtirgan o‘zbek-koreys yarimo‘tkazgichlar va elektronika klasterini tashkil etish, universitetlar o‘rtasidagi doimiy muloqot va rektorlar forumini o‘tkazish, shuningdek, Koreya xalqaro hamkorlik agentligi (KOICA) dasturlarini kengaytirish bor. 

Iqtisodiy taraqqiyot va hamkorlik jamg‘armasining (EDCF) kredit limiti o‘shanda 2023-yilgacha bo‘lgan davr uchun 1 milliard dollargacha oshirilgan edi.

Koreya Respublikasi Prezidenti Yun Sok Yolning 2024-yil iyun oyida amalga oshirgan davlat tashrifi texnologik yo‘nalishni yanada yaqqolroq namoyon etdi. Tomonlar muhim minerallar, qayta tiklanadigan energetika, transport, qishloq xo‘jaligi, sog‘liqni saqlash, farmatsevtika va ta’lim sohalarida strategik sheriklikni rivojlantirishga kelishib oldilar. 9,6 milliard dollarlik yangi investitsiya kelishuvlari paketi shakllantirildi, 2024-2027 yillarga mo‘ljallangan EDCF limiti esa 2 milliard dollarga yetkazildi. 

2025-yil sentabr oyida Nyu-York shahrida bo‘lib o‘tgan uchrashuvda Prezident Shavkat Mirziyoyev va Koreya Respublikasi Prezidenti Li Chje Myon texnologik va sanoat sohasidagi hamkorlikning uzoq muddatli dasturini tayyorlashga kelishib oldilar. Hamkorlikning avvalgi bosqichining davomi sifatida unga muhim xomashyoni chuqur qayta ishlash, kimyo sanoati, mashinasozlik, qishloq xo‘jaligi, transport, aviatsiya va biotexnologiyalarni kiritish taklif etildi. 

 

"Markaziy Osiyo+" formatini rivojlantirish

Bugungi kunning muammolari tobora ko‘proq bir mamlakat chegaralaridan tashqariga chiqadigan yechimlarni talab qilmoqda. Transport yo‘lagi chegara punktida tugamaydi, ta’minot zanjiri bir nechta bo‘g‘insiz barqaror bo‘la olmaydi, yirik investor uchun esa bozor ko‘lami va qoidalarning o‘zaro bog‘liqligi muhim ahamiyatga ega. Shu bois "Markaziy Osiyo+" formati tobora rivojlanishning amaliy vositasiga aylanib bormoqda.

Bu tendensiya allaqachon barqaror arxitekturaga aylangan. AQSh va Markaziy Osiyoning beshta davlati o‘rtasidagi "C5+1" muloqoti 2015-yildan buyon faoliyat yuritib kelmoqda va ilk bor 2023-yil sentabr oyida yetakchilar darajasiga ko‘tarildi. 2025-yil aprel oyida Samarqandda "Markaziy Osiyo - Yevropa Ittifoqi" birinchi sammiti bo‘lib o‘tdi, unda munosabatlar strategik sheriklik darajasiga ko‘tarildi va 12 milliard yevrolik "Global Gateway" investitsiya paketi e’lon qilindi. 

2025-yil dekabr oyida Tokio "Markaziy Osiyo + Yaponiya" yetakchilarining birinchi sammitini o‘tkazdi, garchi muloqotning o‘zi 2004-yildan beri mavjud bo‘lsa-da. Koreya Respublikasi 2007-yildan buyon mintaqa bilan ko‘p tomonlama hamkorlik qilib kelmoqda. Endi bu mexanizm ham yuqori bosqichga ko‘tarilmoqda. 

"Markaziy Osiyo - Koreya Respublikasi" birinchi sammiti 2026-yil 16-sentabr kuni Seulda bo‘lib o‘tishi rejalashtirilgan. Mintaqaning beshta davlati o‘zaro bog‘langan bozor, umumiy transport yo‘nalishlari va bir-birini to‘ldiruvchi ishlab chiqarish salohiyatiga ega. Ikki tomonlama muhokama uchun to‘rtta yo‘nalish alohida qiziqish uyg‘otmoqda. Birinchisi - transport va logistika, ikkinchisi - suv, energetika va iqlim, uchinchisi - muhim minerallar va to‘rtinchisi - raqamli standartlar, ta’lim va mutaxassislar mobilligi. 

Bo‘lajak sammit kun tartibi ushbu mantiqni allaqachon aks ettirmoqda. Sanoat kooperatsiyasi, muhim minerallar, sun’iy intellekt, raqamli ishlab chiqarish, energetika va ta’minot zanjirlarining barqarorligi muhokama qilinadi. Koreya Respublikasi, shuningdek, "C5+Koreya" sanoat vazirlarining muntazam uchrashuvlarini o‘tkazishni va biznes-sammit tashkil etishni taklif qildi. 

 

Markaziy Osiyoning Koreya Respublikasi bilan savdosi

Savdoning yangi bosqichiga o‘tish uchun iqtisodiy asos allaqachon mavjud. Iqtisodiy va iqtisodiy rivojlanish markazi hisob-kitoblariga ko‘ra, 2017-2025-yillarda Markaziy Osiyo mamlakatlarining Koreya Respublikasi bilan o‘zaro tovar aylanmasi 1,7 barobar oshib, 5,7 milliard dollarga yetgan. Viloyat eksporti qariyb 1 milliard dollarni, importi esa 4,7 milliard dollarni tashkil etdi.

Savdo sezilarli darajada kengaydi, ammo assimetrikligicha qolmoqda - Markaziy Osiyo asosan Koreya mashinalarini, uskunalarini, transport vositalarini, elektronika, kimyo va farmatsevtika mahsulotlarini sotib olmoqda, o‘z navbatida Koreya bozorida uning taklifi hozircha unchalik katta emas.

Qozog‘istonga 3,2 milliard dollar yoki mintaqaviy aylanmaning qariyb 56 foizi, O‘zbekistonga esa 1,7 milliard dollar yoki 30 foizdan sal ko‘proq qismi to‘g‘ri keldi. Ikki davlat birgalikda Markaziy Osiyoning Koreya bilan savdosining taxminan 87 foizini ta’minladi. Qirg‘iziston, Tojikiston va Turkmaniston ko‘rsatkichlari mos ravishda 508 million dollar, 196 million dollar va 45,2 million dollarni tashkil etdi. 

Investitsion ko‘rsatkichlar keyingi bosqich uchun ham kapital mavjudligini ko‘rsatmoqda. 2025-yilda Koreya Respublikasidan mintaqa mamlakatlariga to‘g‘ridan-to‘g‘ri investitsiyalar va kreditlarning umumiy hajmi 1,5 milliard dollardan oshdi. Qozog‘istonga qariyb 1 milliard dollar, O‘zbekistonga esa 474,5 million dollar to‘g‘ri keldi. Markaziy Osiyoda Koreya kapitali ishtirokidagi 1,7 mingdan ortiq korxona faoliyat yuritmoqda.

 

O‘zbekistonning Koreya Respublikasi bilan savdosi

2025-yilda O‘zbekiston-Koreya tovar ayirboshlash hajmi 1,7 milliard dollarni tashkil etdi. Koreya Respublikasi umumiy aylanma va import bo‘yicha O‘zbekistonning savdo hamkorlari orasida beshinchi o‘rinni egalladi. 2017-yildan buyon o‘zaro savdo hajmi 25,2 foizga yoki 350,2 million dollarga oshgan. 

Bunda dinamika turli yo‘nalishlarda bo‘ldi - O‘zbekiston eksporti 143,3 million dollardan 61,7 million dollargacha qisqardi, Koreya importi esa 1,2 milliard dollardan 1,68 milliard dollargacha oshdi. Bu tafovut ko‘p jihatdan munosabatlarning investitsiya modelini aks ettiradi - O‘zbekiston sanoatni modernizatsiya qilish uchun uskunalar va texnologik liniyalarni import qiladi. 2025-yilda Koreyadan import tarkibida mashinalar va transport uskunalari 60,7 foizni, kimyo mahsulotlari 12,8 foizni, sanoat va tayyor mahsulotlar 16 foizdan ortiqni tashkil etdi. Boshqacha aytganda, taqchillikning katta qismi iste’mol importi bilan emas, balki ishlab chiqarish quvvatlarini yangilash bilan bog‘liq. O'zbekistonning Koreyaga eksporti bo'yicha 2025 yilda xizmatlar hajmining 67,6 foizi, xom ashyo – 13,6 foizi, oziq – ovqat mahsulotlari - 5,3 foizi, tayyor mahsulotlar, shu jumladan to'qimachilik mahsulotlari-3,7 foizi ko'rsatilgan. 

Shu bilan birga, 2026 yilning birinchi yarmi uchun birinchi ma'lumotlar shuni ko'rsatadiki, savdo 11,5% ga $940 mln, eksport - 21,6% ga $33,3 mln va import – 11,2% ga $906,8 mln. 

Eksportni kengaytirish imkoniyatlari juda katta - Koreya Respublikasi har yili yuzlab milliard dollarlik tovarlarni, jumladan, kiyim-kechak, kabel-sim mahsulotlari, poyabzal, zargarlik buyumlari, polimerlar, plastmassalar, o‘g‘itlar, paxta matolari, mis quvurlar, uy to‘qimachilik mahsulotlari, yong‘oq va yangi uzilgan mevalarni import qiladi. O‘zbekiston ushbu yo‘nalishlarning ko‘pchiligi bo‘yicha ishlab chiqarish bazasiga ega. Cheklovchi omil ko‘pincha tovarning yo‘qligi emas, balki sifatni sertifikatlashdagi to‘siqlar, partiyalar hajmi, qadoqlash standartlari va yetkazib berish muddatlari bo‘lib, buni keyinchalik eksport strategiyasini ishlab chiqishda hisobga olish zarur. 

 

O‘sish zaxirasiga ega investitsiyalar 

2026-yil 1-avgust holatiga ko‘ra, O‘zbekistonda Koreya kapitali ishtirokidagi 730 ta korxona, jumladan, 186 ta qo‘shma korxona va 544 ta 100 foiz Koreya kapitali ishtirokidagi kompaniya faoliyat yuritmoqda. 2016-2025-yillarda jalb etilgan koreys to‘g‘ridan-to‘g‘ri investitsiyalari va kreditlari hajmi 2 milliard dollarga yaqinlashdi (faqat 2025-yilda bu ko‘rsatkich 474,5 million dollarni tashkil etdi). 

Koreya investorlari neft-gaz va kimyo sanoati, avtomobilsozlik, to‘qimachilik, farmatsevtika, qishloq xo‘jaligi, energetika, sog‘liqni saqlash, transport, qurilish va xizmat ko‘rsatish sohalarida faoliyat yuritmoqda.